Tiểu Sử

Ông sinh ngày 4 tháng 10 năm 1920, tại làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Cha ông là một nhà nho nghèo, không đỗ đạt và phải kiếm sống rất chật vật nhưng lại thích thơ, thích sưu tập ca dao tục ngữ. Ông đã dạy Tố Hữu làm thơ cổ. Mẹ ông cũng là con của một nhà nho, thuộc nhiều ca dao dân ca Huế và rất thương con. Cha mẹ đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn thơ Tố Hữu.

Mẹ ông mất vào năm ông lên 12 tuổi. Năm 13 tuổi, ông vào trường Quốc học Huế. Tại đây, được trực tiếp tiếp xúc với tư tưởng của Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Ilyich Lenin, Maxim Gorky,... qua sách báo, kết hợp với sự vận động của các đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam bấy giờ (Lê Duẩn, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Chí Diểu), Nguyễn Kim Thành sớm tiếp cận với lý tưởng cộng sản. Năm 1936 Ông gia nhập Đoàn thanh niên.

Hoạt động trong đảng Cộng sản
Năm 1938 ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản. Tháng 4/1939, ông bị bắt, bị tra tấn dã man và đày đi nhiều nhà lao. Cuối 1941, ông vượt ngục (về hoạt động bí mật ở Hậu Lộc - Thanh Hóa). Đến năm 1945, khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa Thừa Thiên - Huế. Năm 1946, ông là bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa. Cuối 1947, ông lên Việt Bắc làm công tác văn nghệ, tuyên huấn. Từ đó, ông được giao những chức vụ quan trọng trong công tác văn nghệ, trong bộ máy lãnh đạo Đảng và nhà nước:
1948: Phó Tổng thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam;
1963: Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam;
Tại đại hội Đảng lần II (1951): Ủy viên dự khuyết Trung ương; 1955: Ủy viên chính thức;
Tại đại hội Đảng lần III (1960): vào Ban Bí thư;
Tại đại hội Đảng lần IV (1976): Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị, Bí thư Ban chấp hành Trung ương, Trưởng ban Tuyên truyền Trung ương, Phó Ban Nông nghiệp Trung ương;
Từ 1980: Ủy viên chính thức Bộ Chính trị;
1981: Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, rồi Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng cho tới 1986. Ngoài ra ông còn là Bí thư Ban chấp hành Trung ương.
Năm 1996, ông được Nhà nước phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật (đợt 1).
Ông từng đảm nhiệm nhiều chức vụ khác như Hiệu trưởng Trường Nguyễn Ái Quốc, Trưởng Ban Thống nhất Trung ương, Trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương, Trưởng Ban Khoa giáo Trung ương. Ông còn là Đại biểu Quốc hội khoá II và VII.
Trong thời gian phụ trách mảng văn nghệ, ông là người đã phê phán quyết liệt phong trào Nhân văn-Giai phẩm (1958). Nhiều ý kiến coi ông là tác giả chính của vụ án văn nghệ-chính trị này[1]. Sau khi Lê Duẩn mất, có sự thay đổi mạnh mẽ tiến tới đổi mới nhằm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế toàn diện. Ông bị mất uy tín vì vai trò "nhà thơ đi làm kinh tế" qua những vụ khủng hoảng tiền tệ những năm 1980 nên bị miễn nhiệm mọi chức vụ, chỉ còn làm một chức nghiên cứu hình thức.
Ông mất 9h15' ngày 9 tháng 12 năm 2002 tại Bệnh viện 108.

Quan điểm chính trị

Là nhà thơ đã chọn con đường Cách mạng từ thời thanh niên, trải qua những năm tháng tù đày, thơ của ông là tiêu biểu của quan niệm nghệ thuật Cách mạng. Ông quan niệm: "Muốn có thơ hay, trước hết, phải tạo lấy tình. Nhà thơ chân chính phải không ngừng phấn đấu, tu dưỡng về lập trường tư tưởng; xác định thật rõ ràng tầm nhìn, cách nhìn. Tự nguyện gắn bó chân thành là yêu cầu cao nhất đối với người nghệ sĩ trong quan hệ với đất nước, với nhân dân. Ngoài ra, các nhà thơ Cách mạng còn phải kiên quyết đấu tranh, không khoan nhượng trước những biểu hiện lệch lạc, với cái xấu, cái ác. Tóm lại, viết thơ phải xứng đáng là người chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng."

Ông cũng được đánh giá là con người khá bảo thủ, khi bị phê bình về các tác phẩm của mình thì thường có phản ứng rất quyết liệt (theo nhận định của Văn Cao thì chính lí do này khiến ông bị nghi hoặc là có liên quan đến việc đẩy mạnh dập tắt phong trào Nhân văn-Giai phẩm và không được nhiều cảm tình từ phía các nghệ sĩ khác) [cần dẫn nguồn].
Ngoài vai trò nhà thơ, ông còn là một nhà chính trị, có một số bài thơ ca ngợi các lãnh tụ cộng sản quốc tế như Stalin (Đời đời nhớ Ông) hay Mao Trạch Đông (Đường sang nước bạn).

Về bút danh Tố Hữu

Vào giữa năm 1938, sau khi đỗ thành chung, Nguyễn Kim Thành sang Lào. Tại đây, ông viết bài "Lao Bảo"; một cụ Đồ nho người Quảng Bình, sau khi hàn huyên đã tặng chữ "Tố Hữu" để đặt bút danh cho Nguyễn Kim Thành.

Cụ đồ giải thích theo Khổng Tử: "Ngô nhi tố hữu đại chí", nghĩa là "trẻ ta sẵn có chí lớn" - Tố Hữu là sẵn có; hai chữ ấy để chỉ cái tiềm ẩn trong con người Nguyễn Kim Thành.

Nguyễn Kim Thành trân trọng nhận bút danh Tố Hữu do cụ đồ tặng, nhưng chỉ dám được hiểu với nghĩa khác: Tố là trong trắng, Hữu là bạn; hai chữ Tố Hữu với nghĩa là người bạn trong trắng.

Đóng góp văn học

Các tác phẩm
Từ ấy (1946)
Việt Bắc (1954)
Gió lộng (1961)
Ra trận (1962-1971)
Máu và Hoa (1977)
Một tiếng đờn (1992)
Ta với ta (1999)
Xây dựng một nền văn nghệ lớn xứng đáng với nhân dân ta, thời đại ta (tiểu luận, 1973)
Cuộc sống cách mạng và văn học nghệ thuật (tiểu luận, 1981)

BÁC ƠI

Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa...
Chiều nay con chạy về thǎm Bác
Ướt lạnh vườn cau, mấy gốc dừa!

Con lại lần theo lối sỏi quen
Đến bên thang gác, đứng nhìn lên
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa?
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!

Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội
Rước Bác vào thǎm, thấy Bác cười!

Trái bưởi kia vàng ngọt với ai
Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Quanh mặt hồ in mây trắng bay...

Ôi, phải chi lòng được thảnh thơi
Nǎm canh bớt nặng nỗi thương đời
Bác ơi, tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người.

Bác chẳng buồn đâu, Bác chỉ đau
Nỗi đau dân nước, nỗi nǎm châu
Chỉ lo muôn mối như lòng mẹ
Cho hôm nay và cho mai sau...

Bác sống như trời đất của ta
Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa
Tự do cho mỗi đời nô lệ
Sữa để em thơ, lụa tặng già

Bác nhớ miền Nam, nỗi nhớ nhà
Miền Nam mong Bác, nỗi mong cha
Bác nghe từng bước trên tiền tuyến
Lắng mỗi tin mừng tiếng súng xa.
Bác vui như ánh buổi bình minh
Vui mỗi mầm non, trái chín cành
Vui tiếng ca chung hòa bốn biển
Nâng niu tất cả chỉ quên mình.

Bác để tình thương cho chúng con
Một đời thanh bạch, chẳng vàng son
Mong manh áo vải hồn muôn trượng
Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.

Ôi Bác Hồ ơi, những xế chiều
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu?
Ra đi, Bác dặn: "Còn non nước..."
Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều

Bác đã lên đường theo tổ tiên
Mác - Lênin, thế giới Người hiền
A'nh hào quang đỏ thêm sông núi
Dắt chúng con cùng nhau tiến lên!

Nhớ đôi dép cũ nặng công ơn
Yêu Bác, lòng ta trong sáng hơn
Xin nguyện cùng Người vươn tới trời xa
Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn

----------------------------------------------

MẸ SUỐT 

Ý XUÂN

Xuân bước nhẹ trên nhành non lá mới
Bạn đời ơi, vui chút với trời hồng!
Hết lạnh rồi, gió bắc với mưa đông
Đây nắng tới với chim ca lanh lảnh

Thì vui chút cho hồn thêm nhựa mạnh
Gân thêm săn và máu hận thêm nồng!
Đời lạt mùi và đau đớn bất công
Là để việc cho đời xuân sức khoẻ

Kiêu hãnh chút, bạn đời ơi, tuổi trẻ
Say tương lai là tuổi của anh hùng!
Đứng lên đi, xây dựng cuộc đời chung
Nắm tay sắt quyết đồng tâm lật đổ

Cả chế độ hung tàn gây thống khổ
Và tị hiềm, và gian dối điêu vong!
Đứng lên đi, hỡi tuổi trẻ xung phong
Sóng cách mạng đang gầm rung thế giới!

Xuân bước nhẹ trên nhành non lá mới
Bạn đời ơi, vui lắm, cả trời hồng!

Xuân 1939

----------------------------------------------

MỪNG XUÂN 61 

Tôi viết bài thơ xuân
Nghìn chín trăm sáu mốt
Cành táo đầu hè rung rinh quả ngọt
Nắng soi sương giọt long lanh...
Rét nhiều nên ấm nắng hanh
Đắng cay lắm mới ngọt lành đó chăng?
Giã từ năm cũ bâng khuâng
Đã nghe xuân mới lâng lâng lạ thường!

 *
**

Chào xuân đẹp! Có gì vui đấy
Hỡi em yêu? Mà má em đỏ dậy
Như buổi đầu hò hẹn, say mê
Anh nắm tay em, sôi nổi, vụng về
Mà nói vậy: "Trái tim anh đó
Rất chân thật chia ba phần tươi đỏ:
Anh dành riêng cho Đảng phần nhiều
Phần cho thơ, và phần để em yêu..."
Em xấu hổ: "Thế cũng nhiều anh nhỉ!"
Rồi hai đứa hôn nhau, hai người đồng chí
Dắt nhau đi, cho đến sáng mai nay
Anh đón em về, xuân cũng đến trong tay!

 *
**

Ôi tiếng hót vui say con chim chiền chiện
Trên đồng lúa chiêm xuân chao mình bay liệng
Xuân ơi xuân, vui tới mông mênh
Biển vui dâng sóng trắng đầu ghềnh

Thơ đã hát, mát trong lời chúc:
Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh
Tam Đảo, Ba Vì vui núi xuân xanh...

Chào 61! Đỉnh cao muôn trượng
Ta đứng đây, mắt nhìn bốn hướng
Trông lại nghìn xưa, trông tới mai sau
Trông Bắc trông Nam, trông cả địa cầu!

Trải qua một cuộc bể dâu
Câu thơ còn đọng nỗi đau nhân tình
Nổi chìm kiếp sống lênh đênh
Tố Như ơi, lệ chảy quanh thân Kiều!
Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu
Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng...

Ôi tiếng của cha ông thuở trước
Xin hát mừng non nước hôm nay:
Một vùng trời đất trong tay
Dẫu chưa toàn vẹn, cũng bay cờ hồng!
Việt Nam, dân tộc anh hùng
Tay không mà đã thành công nên người!

Có gì đẹp trên đời hơn thế
Người yêu người sống để yêu nhau
Đảng cho ta trái tim giàu
Thẳng lưng mà bước, ngẩng đầu mà bay!

 *
**

Đời vui đó, hôm nay mở cửa
Như dãy hàng bách hóa của ta
Hỡi những người yêu, hãy ghé mua hoa
Và đến đó, sắm ít quà lễ cưới:
Lụa Nam Định đẹp tươi mát rượi
Lược Hàng Đào chải mái tóc xanh!

Ta còn nghèo, phố chật nhà gianh
Nhưng cũng đủ vài tranh treo Tết...
Đời vui đó, tiếng ca Đoàn kết
Ta nắm tay nhau xây lại đời ta

Ruộng lúa, đồng khoai, nương sắn, vườn cà
Chuồng lợn, bầy gà, đàn rau, ao cá
Dọn tí phân rơi, nhặt từng ngọn lá
Mỗi hòn than, mẩu sắn, cân ngô
Ta nâng niu gom góp dựng cơ đồ!

 *
**

Ồ thích thật, bài thơ miền Bắc
Rất tự do nên tươi nhạc, tươi vần
Cả không gian như xích lại gần
Thời gian cũng quên tuần quên tháng.

Đời trẻ lại. Tất cả đều cách mạng!
Rũ sạch cô đơn, riêng lẻ, bần cùng
Quê hương ta rộn rã cuộc vui chung
Người hợp tác nên lúa dày thêm đó.

Đường nở ngực. Những hàng dương liễu nhỏ
Đã lên xanh như tóc tuổi mười lăm
Xuân ơi Xuân, em mới đến dăm năm
Mà cuộc sống đã tưng bừng ngày hội

Như hôm nay, giữa công trường đỏ bụi
Những đoàn xe vận tải nối nhau đi
Hồng Quảng, Lào Cai, Thái Nguyên, Việt Trì
Tên đất nước reo vui bao tiếng gọi...

 *
**

Nào đi tới! Bác Hồ ta nói
Phút giao thừa, tiếng hát đêm xuân
Kế hoạch năm năm. Mời những đoàn quân
Mời những bàn chân, tiến lên phía trước.
Tất cả dưới cờ, hát lên và bước!

Đi ta đi! Khai phá rừng hoang
Hỏi núi non cao, đâu sắt đâu vàng ?
Hỏi biển khơi xa, đâu luồng cá chạy ?
Sông Đà, sông Lô, sông Hồng, sông Chảy
Hỏi đâu thác nhảy, cho điện quay chiều ?

Hỡi những người trai, những cô gái yêu
Trên những đèo mây, những tầng núi đá
Hai bàn tay ta hãy làm tất cả!
Xuân đã đến rồi. Hối hả tương lai
Khói những nhà máy mới ban mai...

 *
**

Tôi viết cho ai bài thơ 61 ?
Đêm đã khuya rồi, rét về tê buốt
Hà Nội rì rầm... Còi thổi ngoài ga
Một chuyến tàu chuyển bánh đi xa
Tiếng xình xịch, chạy dọc đường Nam Bộ...

Ôi đâu phải con tàu! Trái tim ta đó
Tiếng đập thình thình, muốn vỡ làm đôi!
Ta biết em rất khỏe, tim ơi
Không khóc đấy. Nhưng sao mà nóng bỏng
Như lửa cháy trong lòng ta gió lộng ?

Mấy hôm nay, như đứa nhớ nhà
Ta vẩn vơ hoài, rạo rực, vào ra
Nghe tiếng mõ và nghe tiếng súng
Miền Nam dậy, hò reo náo động!
Ba con tôi đã ngủ lâu rồi
Còn bao nhiêu chưa được ngủ trong nôi
Miền Bắc thiên đường của các con tôi!

Gà gáy sáng. Thơ ơi, mang cánh lửa
Hãy bay đi! Con chim kêu trước cửa
Thêm một ngày xuân đến. Bình minh
Cành táo đầu hè quả ngọt rung rinh
Như hạnh phúc đơn sơ, ước mơ nho nhỏ
Treo trước mắt của loài người ta đó:
Hòa bình
Ấm no
Cho
Con người
Sung sướng
Tự do!

(24-1-1961)

----------------------------------------

Đi đi em - Tập thơ Từ ấy

Rứa là hết! Chiều ni em đi mãi 
Còn mong chi ngày trở lại Phước ơi! 
Quên làm sao, em hỡi, lúc chia phôi 
Bởi khác cảnh, hai đứa mình nghẹn nói. 

Em len lét, cúi đầu, tay xách gói 
Áo quần dơ, cắp chiếc nón le te 
Vẫn chưa thôi, lời day dứt nặng nề 
Hàng dây tiếng rủa nguyền trên miệng chủ! 

Biết không em, nỗi lòng anh khi đó ? 
Nó tơi bời đau đớn lắm  em ơi! 
Bàn chân em còn luyến tiếc không rời 
Nơi em đã cùng anh vui phút chốc. 

Những đêm tối, anh viết bài em học 
Cho em quên bớt nỗi nhọc ban ngày 
Nơi bao nhiêu âu yếm tuổi thơ ngây 
Anh đã trút cho lòng em tất cả! 

Em ngoái cổ nhìn anh ta chỉ trả 
Thầm cho nhau đôi mắt ướt ly sầu! 
Biết làm sao, em hỡi, nói cùng nhau ? 
Tiếng chưởi mắng vẫn phun hoài, nhục nhã! 

Thì em hỡi! Đi đi, đừng tiếc nữa! 
Ngại ngùng chi ? Nấn ná chỉ thêm phiền! 
Đi đi em, can đảm bước chân lên 
Ừ đói khổ đâu phải là tội lỗi! 

Anh mới hiểu: càng ngậm ngùi khổ tủi 
Càng dày thêm uất hận của lòng ta 
Nuôi đi em, cho đến lớn, đến già 
Mầm hận ấy trong lồng xương ống máu 

Để thêm nóng mai kia hồn chiến đấu 
Mà hôm nay anh đã nhóm trong lòng!

Huế, 2-1938

-------------------------------------------------

Bà má Hậu Giang- Tập thơ Từ ấy

Trời Hậu Giang, tù và dậy rúc 
Phèng la kêu, trống giục vang đồng 
Đường quê đỏ rực cờ hồng 
Giáo lê sáng đất, tầm vông nhọn trời 
Quyết một trận, quét đời nô lệ 
Quăng máu xương, phá bẻ xiềng gông! 

Hỡi ôi! Việc chửa thành công 
Hôm nay máu chảy đỏ đồng Hậu Giang 
Giặc lùng, giặc đốt xóm làng 
Xác xơ cây cỏ, tan hoang cửa nhà 
Một vùng trắng bãi tha ma 
Lặng im, không một tiếng gà gáy trưa 
Có ai biết, ai ngờ trong đó 
Còn chơ vơ một ổ lều con 
Đạn bom qua, hãy sống còn 
Núp sau lưng rộng một hòn đá to. 
Có ai biết trong tro còn lửa 
Một má già lần lữa không đi 
Ở đây sóng gió bất kỳ 
Má ơi, má ở làm chi một mình ? 
Rừng một dải U Minh tối sớm 
Má lom khom đi lượm củi khô 
Ngày đêm củi chất bên lò 
Ai hay má cất củi khô làm gì? 
Hay má lẫn quên vì tuổi tác 
Hay má liều một thác cho yên ? 

Bỗng đâu một buổi mai lên 
Trên đường quê ấy qua miền nghĩa quân 
Một tán quỷ rần rần rộ rộ 
Mắt mèo hoang, mũi chó, râu dê 
Súng trường nhọn hoắt lưỡi lê 
Khét nồng khí chết, tanh dề máu oan! 
Chúng rảo bước. Lính quan nện gót 
Mắt nhìn quanh lục mót dạng người 
Đồng không, lạnh vắng, im hơi 
Chỉ đôi bóng quạ ngang trời loáng qua 
Ách là! Thằng quan ba dừng bước 
Rút ống dòm, và ngước mắt nheo 
Xa xa, sau lớp nhà xiêu 
Một tia khói nhỏ ngoằn ngoèo bay lên... 

Hắn khoái trá cười điên sằng sặc 
Nhe hàm răng sáng quắc như gươm 
Vẫy tay lũ tớ gườm gườm 
Như bầy chó đói chực chồm miếng ăn. 
Rồi lặng lặng bước chân hùm sói 
Tiến dần lên tia khói, vây quanh... 

Má già trong túp lều tranh 
Ngồi bên bếp lửa, đun cành củi khô 
Một mình má, một nồi to 
Cơm vừa chín tới, vùi tro, má cười... 

Chết! Có tiếng gì rơi sột soạt ? 
Má già run, trán toát mồ hôi 
Chạy đâu ? Thôi chết, chết rồi! 
Gót giày đâu đã đạp rơi liếp mành. 
Một thằng cướp, mắt xanh mũi lõ 
Đốc gươm dài tuốt vỏ cầm tay 
Rung rinh bậc cửa tre gầy 
Nghênh ngang một ống chân đầy lối đi! 

Hắn rướn cổ, giương mi, trơn mắt 
Như hổ mang chợt bắt được mồi 
Trừng trừng trông ngược trông xuôi 
Trông vào bếp lửa: Một nồi cơm to. 
Hắn rống hét: "Con bò cái chết! 
Một mình mày ăn hết này sao ? 
Đừng hòng che được mắt tao 
Khai mau, du kích ra vào nơi đâu ? 
Khai mau, tao chém mất đầu!" 
Má già lẩy bẩy như tàu chuối khô 
Má ngã xuống bên lò bếp đỏ 
Thằng giặc kia đứng ngõ trừng trừng 
Má già nhắm mắt, rưng rưng 
"Các con ơi! ở trong rừng U Minh 
Má có chết, một mình má chết 
Cho các con trừ hết quân Tây!" 
Thằng kia bỗng giậm gót giày 
Đạp lên đầu má: "Mẹ mày, nói không?" 
Lưỡi gươm lạnh toát kề hông 
"Các con ơi! Má quyết không khai nào!" 
Sức đâu như ngọn sóng trào 
Má già đứng dậy, ngó vào thằng Tây 
Má hét lớn: "Tụi bay đồ chó! 
Cướp nước tao, cắt cổ dân tao! 
Tao già không sức cầm dao 
Giết bay, có các con tao trăm vùng! 
Con tao, gan dạ anh hùng 
Như rừng đước mạnh, như rừng chàm thơm! 
Thân tao chết, dạ chẳng sờn!" 
Thương ôi! Lời má lưỡi gươm cắt rồi! 
Một dòng máu đỏ lên trời 
Má ơi, con đã nghe lời má kêu! 
Nước non muôn quỷ ngàn yêu 
Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang.

Đầu năm 1941

-----------------------------------------------

Dậy mà đi - Tập thơ Từ ấy

Dậy mà đi! Dậy mà đi! 
Đừng tiếc nữa, can chi mà tiếc mãi ? 
Ai chiến thắng mà không hề chiến bại 
Ai nên khôn mà chẳng dại đôi  lần ? 
Huống đường đi còn lắm bước gian truân 
Đây chưa phải trận sau cùng chiến đấu! 
Thì đứng dậy, xoa tay và tự bảo: 
Chỉ còn đây sức lực hãy còn đây! 
Lòng không nghèo tin tưởng ở tương lai 
Chân có ngã thì đứng lên, lại bước. 
Thua ván này, ta đem bầy ván khác, 
Có can chi, miễn được cuộc sau cùng 
Dậy mà đi, hy vọng sẽ thành công 
Rút kinh nghiệm ở bao lần thất bại: 
Một lần ngã là một lần bớt dại 
Để thêm khôn một chút nữa trong người. 
Dậy mà đi, hỡi bạn dân nghèo ơi!

Tháng 5-1941

--------------------------------------------

VIỆT BẮC

- Mình về mình có nhớ ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.
Mình về mình có nhớ không
Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

- Tiếng ai tha thiết bên cồn
Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…

- Mình đi, có nhớ những ngày
Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù
Mình về, có nhớ chiến khu
Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?
Mình về, rừng núi nhớ ai
Trám bùi để rụng, măng mai để già
Mình đi, có nhớ những nhà
Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son
Mình về, còn nhớ núi non
Nhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh
Mình đi, mình có nhớ mình
Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa?

- Ta với mình, mình với ta
Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh
Mình đi, mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu…
Nhớ gì như nhớ người yêu
Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương
Nhớ từng bản khói cùng sương
Sớm khuya bếp lửa người thương đi về.
Nhớ từng rừng nứa bờ tre
Ngòi Thia sông Ðáy, suối Lê vơi đầy
Ta đi, ta nhớ những ngày
Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…

Thương nhau, chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng
Nhớ người mẹ nắng cháy lưng
Ðịu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô
Nhớ sao lớp học i tờ
Ðồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan
Nhớ sao ngày tháng cơ quan
Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo.
Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều
Chày đêm nện cối đều đều suối xa…
Ta về, mình có nhớ ta
Ta về ta nhớ những hoa cùng người
Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi
Ðèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.
Ngày xuân mơ nở trắng rừng
Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang
Ve kêu rừng phách đổ vàng
Nhớ cô em gái hái măng một mình
Rừng thu trăng rọi hòa bình
Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.

Nhớ khi giặc đến giặc lùng
Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây
Núi giăng thành lũy sắt dày
Rừng che bộ đội rừng vây quân thù
Mênh mông bốn mặt sương mù
Ðất trời ta cả chiến khu một lòng.

Ai về ai có nhớ không?
Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng
Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng
Nhớ từ Cao-Lạng nhớ sang Nhị Hà…
Những đường Việt Bắc của ta
Ðêm đêm rầm rập như là đất rung
Quân đi điệp điệp trùng trùng
Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan
Dân công đỏ đuốc từng đoàn
Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay.
Nghìn đêm thăm thẳm sương dày
Ðèn pha bật sáng như ngày mai lên.
Tin vui chiến thắng trăm miềm

Hòa Bình, Tây Bắc, Ðiện Biên vui về
Vui từ Ðồng Tháp, An Khê
Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng.

Ai về ai có nhớ không?
Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang.
Nắng trưa rực rỡ sao vàng
Trung ương, Chính phủ luận bàn việc công
Ðiều quân chiến dịch thu đông
Nông thôn phát động, giao thông mở đường
Giữ đê, phòng hạn, thu lương
Gửi dao miền ngược, thêm trường các khu…

Ở đâu u ám quân thù
Nhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soi
Ở đâu đau đớn giống nòi
Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền.
Mười lăm năm ấy ai quên
Quê hương cách mạng dựng nên Cộng hòa
Mình về mình lại nhớ ta
Mái đình Hồng Thái cây đa Tân Trào.

- Nước trôi nước có về nguồn
Mây đi mây có cùng non trở về?
Mình về, ta gửi về quê
Thuyền nâu trâu mộng với bè nứa mai
Nâu này nhuộm áo không phai
Cho lòng thêm đậm cho ai nhớ mình
Trâu về, xanh lại Thái Bình
Nứa mai gài chặt mối tình ngược xuôi.
- Nước trôi, lòng suối chẳng trôi
Mây đi mây vẫn nhớ hồi về non
Ðá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Chàm nâu thêm đậm, phấn son chẳng nhòa.
Nứa mai mình gửi quê nhà
Nước non đâu cũng là ta với mình
Thái Bình đồng lại tươi xanh
Phên nhà lại ấm, mái đình lại vui…

- Mình về thành thị xa xôi
Nhà cao, còn thấy núi đồi nữa chăng?
Phố đông, còn nhớ bản làng
Sáng đèn, còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?
Mình đi, ta hỏi thăm chừng
Bao giờ Việt Bắc tưng bừng thêm vui?

- Ðường về, đây đó gần thôi!
Hôm nay rời bản về nơi thị thành
Nhà cao chẳng khuất non xanh
Phố đông, càng giục chân nhanh bước đường.
Ngày mai về lại thôn hương
Rừng xưa núi cũ yêu thương lại về
Ngày mai rộn rã sơn khê
Ngược xuôi tàu chạy, bốn bề lưới giăng.
Than Phấn Mễ, thiếc Cao Bằng
Phố phường như nấm như măng giữa trời
Mái trường ngói mới đỏ tươi.
Chợ vui trăm nẻo về khơi luồng hàng
Muối Thái Bình ngược Hà Giang
Cày bừa Ðông Xuất, mía đường tỉnh Thanh
Ai về mua vại Hương Canh
Ai lên mình gửi cho anh với nàng
Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng
Vải tơ Nam Ðịnh, lụa hàng Hà Ðông
Áo em thêu chỉ biếc hồng
Mùa xuân ngày hội lùng tùng thêm tươi
Còn non, còn nước, còn trời
Bác Hồ thêm khỏe, cuộc đời càng vui!

- Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường!
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi rừng núi trông theo bóng Người…

- Lòng ta ơn Ðảng đời đời
Ngược xuôi đôi mặt một lời song song.
Ngàn năm xưa nước non Hồng
Còn đây ơn Ðảng nối dòng dài lâu
Ngàn năm non nước mai sau
Ðời đời ơn Ðảng càng sâu càng nồng.

Cầm tay nhau hát vui chung
Hôm sau mình nhé, hát cùng Thủ đô.

(Sai ở đâu thì ai sửa hộ cháu đi ạ!)

----------------------------------------

Em ơi...Ba Lan 
                        Tố Hữu 
    Em ơi, Ba Lan mùa tuyết tan 
    Đường bạch dương sương trắng nắng tràn 
    Anh đi, nghe tiếng người xưa vọng 
    Một giọng thơ ngâm, một giọng đàn 

    Có phải Sô-panh tình chứa chan 
    Nâng đàn ca Cô gái Ba Lan 
    Có phải A-đam hồn vĩ đại 
    Bay trên đầu thế kỷ nhân gian... 

    Em đi cùng anh lên thành xưa 
    Vác-xa-va ấm nắng ban trưa 
    Nét vàng lịch sử vừa tươi lại 
    Trong cuộc hồi sinh, tạnh gió mưa 

    Hãy nghe em từng viên đá lát 
    Những con đường, tiếng hát đau thương 
    Ba Lan, Ba Lan 
    Thịt da đã bao lần tan nát 
    Nước mất, tim về vọng cố hương 

    Hãy nghe em từng viên ngói đỏ 
    Những mái nhà phố cũ hồi xuân 
    Máu đã quyện, em ơi, trong đó 
    Máu Ba Lan và máu Hồng quân! 

    Ôi máu đọng mười lăm năm trước 
    Bốn triệu hồn kêu Nước trong đêm 
    Em ơi em, làm sao quên được 
    Ốt-sơ-ven-xim, Ốt-sơ-ven-xim! 

    Nhớ nghe em, những đôi giày nhỏ 
    Tưởng còn đi chập chững chân son 
    Những mái tóc vàng tơ đóng bó 
    Dệt thành chăn rợn bóng oan hồn! 

    Anh đã đến quê em Cra-cốp 
    Như quê anh lộng lẫy cung đền 
    Hồng quân cứu Va-ven xinh đẹp 
    Như Thạch Sanh đánh ó cứu nàng tiên... 

    Anh đã đến quê em Ban-tích 
    Sóng ngời xanh, ngọc bích biển khơi 
    Đã xóa sạch những ngày Đăng-dích 
    Màu Ba Lan trong trắng đỏ tươi 

    Khắp quê em, mùa xuân đến rồi 
    - Dù đêm qua chút tuyết còn rơi 
    - Hỡi người chị bên đường quét tuyết 
    Xuân đến rồi, nắng đỏ trên môi. 

    Nắng trên cao cần trục xây nhà 
    Nắng lưng tàu phấp phới đi xa 
    Nắng đỏ ngực anh, người thủy thủ 
    Đẹp như lò Nô-va Hu-ta 

    Khắp quê em, mùa xuân mang tên 
    Những người con đẹp của trăm miền 
    Hôm nay gọi nhau về Đại hội 
    Mở thêm đường, đi lên, đi lên 

    Mùa xuân đó, quê em ấm áp 
    Chân người đi, vào cuộc đời chung 
    Ngựa đang kéo đồng lên hợp tác 
    Đường ta đi tấp nập vô cùng! 

    Em ơi, Ba Lan mùa tuyết tan 
    Đường bạch dương sương trắng nắng tràn 
    Anh đi, nghe tiếng đàn xuân ấy 
    Ca ngàn năm: Ba Lan, Ba Lan...

--------------------------------------

CON CÁ CHỘT NƯA 

Đây ạ:
Năm sáu ngày mệt xỉu

Thuốc làm khuây mấy điếu

Vài ba hớp nước trong

Suy nghĩ chuyện bao đồng

Vẫn không ngoài chuyện đói.

Đầu sàn canh bốc khói

Chén cá nức mùi thơm

Lên họa với mùi cơm

Sao mà như cám dỗ!

Muốn ngủ mà không ngủ

Cái bụng cứ nằn nì:

“Ăn đi thôi, ăn đi!

Chết làm chi cho khổ!”

Nghe hắn thầm quyến rũ

Tôi đỏ mặt bừng tai:

“Im đi cái giọng mày

Tao thà cam chịu chết!”

Hắn nằm im đỡ mệt

Rồi tha thiết van lơn:

“Đời mới hai mươi xuân

Chết làm chi cho khổ!”

Hắn nói to nói nhỏ

Kể lể chuyện đê hèn

Tôi vẫn cứ nằm yên

Hắn liền thay chiến thuật:

“Thôi thì thôi cứ vật

Nhưng phải ráng cầm hơi

Theo với bạn với đời

Cho đến ngày kết quả.

Ăn đi vài con cá

Năm bảy cái chột nưa

Có ai biết ai ngờ?

Thế vẫn tròn danh dự

Không can chi mà sợ

Có hôi miệng hôi mồm

Còn có nước khi hôm

Uống vô là sạch hết!”

Lần này tôi thú thiệt:

Lời hắn cũng hay hay

Lí sự cũng đủ đầy

Nghe ra chừng phải quá!

Ăn đi vài con cá

Năm bảy cái chột nưa

Có ai biết, ai ngờ

Thế vẫn tròn danh dự!

Nhưng mà tôi lưỡng lự

Suy nghĩ rồi lắc đầu

Đành không ai biết đâu

Vẫn không làm thế được!

Từ khi chân dấn bước

Trên con đường đấu tranh

Tôi sẵn có trong mình

Đôi mắt thần: chủ nghĩa

Đã đứng trong đoàn thể

Bênh vực lợi quyền chung

Sống chết có nhau cùng

Không được xa hàng ngũ

Không thể gì quyến rũ

Mua bán được lương tâm

Danh dự của riêng thân

Là của chung đồng chí
Phải giữ gìn tỉ mỉ

Như tròng mắt con ngươi

Đến cạn máu tàn hơi

Không xa rời kỷ luật

Phải trải lòng chân thật

Không một nét quanh co

Không một bóng lờ mờ

Không một nhăn ám muội!


Bụng nghe, chừng biết tội

Từ đó hết nằn nì

Không dám thở than chi

Và tôi cười đắc thắng.

Tố Hữu

(Nhà tù Lao Bảo, tháng 11-1940, Những ngày tuyệt thực!)

-----------------------------------------------------------

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

I 

Tin về nửa đêm 
Hỏa tốc hỏa tốc 
Ngựa bay lên dốc 
Đuốc chạy sáng rừng 
Chuông reo tin mừng 
Loa kêu từng cửa 
Làng bản đỏ đèn, đỏ lửa... 

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên 
Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp! 
Sét đánh ngày đêm 
xuống đầu giặc Pháp! 
Vinh quang Tổ quốc chúng ta 
Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa 
Vinh quang Hồ Chí Minh, 
Cha của chúng ta ngàn năm sống mãi 
Quyết chiến quyết thắng, cờ đỏ sao vàng vĩ đại 

Kháng chiến ba nghìn ngày 
Không đêm nào vui bằng đêm nay 
Đêm lịch sử Điện Biên sáng rực 
Trên đất nước, như 
Huân chương trên ngực 
Dân tộc ta dân tộc anh hùng! 

Điện Biên vời vợi nghìn trùng 
Mà lòng bốn biển nhịp cùng lòng ta 
Đêm nay bè bạn gần xa 
Tin về chắc cũng chan hòa vui chung. 

II 

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên 
Chiến sĩ anh hùng 
Đầu nung lửa sắt 
Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, 
ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt 
Máu trộn bùn non 
Gan không núng 
Chí không mòn! 
Những đồng chí thân chôn làm 
giá súng 
Đầu bịt lỗ châu mai 
Băng mình qua núi thép gai 
Ào ào vũ bão, 
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo 
Nát thân, nhắm mắt, còn ôm... 
Những bàn tay xẻ núi lăn bom 
Nhất định mở đường cho xe ta 
lên chiến trường tiếp viện 

Và những chị, những anh ngày 
đêm ra tiền tuyến 
Mấy tầng mây gió lớn mưa to 
Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ 
Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát 
Dù bom đạn xương tan, thịt nát 
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh... 
Hỡi các chị, các anh 
Trên chiến trường ngã xuống 
Máu của anh chị, của chúng ta 
không uổng 
Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam 
Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam 
Hoa mơ lại trắng, vườn cam lại vàng... 

III 

Lũ chúng nó phải hàng, phải chết 
Quyết trận này quét sạch Điện Biên! 
Quân giặc điên 
Chúng bay chui xuống đất 
Chúng bay chạy đằng trời? 
Trời không của chúng bay 
Đạn ta rào lưới sắt! 
Đất không của chúng bay 
Đai thép ta thắt chặt! 

Của ta trời đất đêm ngày 
Núi kia, đồi nọ, sông này của ta 
Chúng bay chỉ một đường ra 
Một là tử địa, hai là tù binh 
Hạ súng xuống rùng mình run rẩy 
Nghe pháo ta lừng lẫy thét gầm! 
Nghe trưa nay tháng năm, mùng bảy 
Trên đầu bay thác lửa hờn căm 
Trông: Bốn mặt lũy hầm sụp đổ 
Tướng quân bay lố nhố cờ hàng 
Trông: Chúng ta cờ đỏ sao vàng 
Rực trời đất Điện Biên toàn thắng! 
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên! 

Tiếng reo núi vọng sông rền 
Đêm nay chắc cũng về bên Bác Hồ 
Bác đang cúi xuống bản đồ 
Chắc là nghe tiếng quân hò quân reo... 
Từ khi vượt núi qua đèo 
Ta đi, Bác vẫn nhìn theo từng ngày 
Tin về mừng thọ đêm nay 
Chắc vui lòng Bác giờ này đợi trông! 

IV 

Đồng chí Phạm Văn Đồng 
Ở bên đó, chắc đêm nay không ngủ 
Tin đây Anh, Điện Biên Phủ hoàn thành 
Ngày mai, vào cuộc đấu tranh 
Nhìn xuống mặt bọn Bi-đôn, Smít *
Anh sẽ nói: "Thực dân, phát xít" 
Đã tàn rồi! 
Tổ quốc chúng tôi 
Muốn độc lập hòa bình trở lại 
Không muốn lửa bom đổ 
xuống đầu con cái 
Nước chúng tôi và nước các anh 
Nếu còn say máu chiến tranh 
Ở Việt Nam, các anh nên nhớ 
Tre đã thành chông, sông là sông lửa 
Và trận thắng Điện Biên 
Cũng mới là bài học đầu tiên!"
                      Tố Hữu
                     (5-1954)

---------------------------------------------

( Bài thơ này trong tập thơ có tên chung là “ Theo chân Bác” của Tố Hữu )

Anh dắt em vào cõi Bác xưa
Đường xoài hoa trắng nắng đu đưa
Có hồ nước lặng sôi tăm cá 
Có bưởi cam thơm, mát bóng dừa.

Có rào râm bụt đỏ hoa quê
Như cổng nhà xưa Bác trở về
Có bốn mùa rau tươi tốt lá
Như những ngày cháo bẹ măng tre ... 

Nhà gác đơn sơ, một góc vườn
Gỗ thường mộc mạc, chẳng mùi sơn
Giường mây chiếu cói, đơn chăn gối
Tủ nhỏ, vừa treo mấy áo sờn.

Máy chữ thôi reo, nhớ ngón đàn 
Thong dong chiếc gậy gác bên bàn
Còn đôi dép cũ, mòn quai gót
Bác vẫn thường đi giữa thế gian ...

Bụt mọc dầm chân đứng đợi ai
Quanh hồ thấp thoáng bóng hôm mai 
Ngọn đèn kia thức bên ai đó
Mà dạ hương còn phảng phất bay !

Ô vẫn còn đây, của các em
Chồng thư mới mở, Bác đang xem 
Chắc Người thương lắm lòng con trẻ
Nên để bâng khuâng gió động rèm ...

Con cá rô ơi, chớ có buồn
Chiều chiều Bác vẫn gọi rô luôn
Dừa ơi, cứ nở hoa đơm trái
Bác vẫn chăm tay tưới ướt bồn.

Ôi lòng Bác vậy, cứ thương ta
Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa
Chỉ biết quên mình, cho hết thảy
Như dòng sông chảy, nặng phù sa.

Như đỉnh non cao tự giấu hình
Trong rừng xanh lá, ghét hư vinh
Bác mong con cháu mau khôn lớn
Nối gót ông cha, bước kịp mình.


Ta vào thăm Bác, gặp Lê-nin
Trán rộng yêu thương, dõi mắt nhìn
Người đến cùng ta, ngồi với Bác
Như hình với bóng, một anh linh. 

----------------------------------------

Từ Cuba

Anh viết cho em, tự đảo này 
Cu-ba, hòn đảo Lửa, đảo Say 
Ở đây say thật, say trời đất 
Sóng biển say cùng rượu mật, say... 

Nửa vòng trái đất, rẽ tầng mây 
Anh đến Cu-ba một sáng ngày 
Nắng rực trời tơ và biển ngọc 
Đào tươi một dải lụa đào bay. 

Em ạ, Cu-ba ngọt lịm đường 
Mía xanh đồng bãi, biếc đồi nương 
Cam ngon, xoài ngọt vàng nông trại 
Ong lạc đường hoa, rộn bốn phương. 

Anh mải mê nhìn, anh mải nghe 
Mía reo theo gió những thân kè 
Tóc xanh xõa bóng, hàng chân trắng 
Có phải tiên nga dự hội hè?... 

Mừng bạn ngày vui, chén rượu đầy 
Hết buồn, chưa hết nhớ chua cay 
Em ơi, mía ngọt từng khi mặn 
Máu trộn bùn vun gốc mía này. 

Ngày xưa... bạn hỡi, mới dăm năm 
Roi vọt trên lưng, thịt tím bầm 
Như mía... Ngày xưa bao thận cháy 
Đã bùng như mía, lửa hờn căm! 

Đêm đã qua rồi. Những buổi mai 
Anh đi quanh phố, dọc đường dài 
Biển xanh trước mặt, bao la biển 
Gió lộng triều vui dội pháo đài 

Lởn vởn ngoài khơi những bóng ma 
Hai con tàu Mỹ ngó dòm ta 
Ô hay, bay vẫn ngu hoài vậy! 
Chẳng thấy Cu-ba đứng đấy à? 

Cho lũ bay rình, giương mắt trông: 
Cu ba đây, chói ngọn cờ hồng 
Cu-ba đạp sóng trùng dương tiến 
Oai hùng như chiến hạm Rạng Đông! 

Mặc ai sợ, mặc ai run 
Ta đi, đèo núi, bước không chùn 
Nghĩa quân, một chiếc thuyền xưa ấy 
Há chẳng tung hoành, dậy nước non? 

Chào cô em gái, nữ dân quân 
Súng vác ngang vai, đẹp tuyệt trần 
Lóng lánh mắt đen nhìn biển biếc 
Trưa hè đứng gác, giữ ngày xuân 

Trông em mà tưởng ở quê nhà 
Cô gái Hòn Gai canh biển xa 
Nhớ chị miền Nam từng đuổi giặc 
Giữa Lau đồng Tháp, mía Tuy Hòa 

Ở đây với bạn, mỗi ngày qua 
Anh nhớ vô cùng đất nước ta! 
Mai mốt, em ơi, rời xứ bạn 
Anh về, e lại nhớ Cu-ba...
(8-1964)

-------------------------------------

Kính gửi cụ Nguyễn Du.

Nửa đêm qua huyện Nghi Xuân 
Bâng khuâng nhớ Cụ, thương thân nàng Kiều... 
Hỡi lòng tê tái thương yêu 
Giữa dòng trong đục, cánh bèo lênh đênh. 

Ngổn ngang bên nghĩa bên tình 
Trời đêm đâu biết gửi mình nơi nao? 
Ngẩn ngơ trông ngọn cờ đào 
Đành như thân gái sóng xao Tiền Đường! 

Nỗi niềm xưa nghĩ mà thương: 
Dẫu lìa ngó ý, còn vương tơ lòng... 
Nhân tình, nhắm mắt chưa xong 
Biết ai hậu thế, khóc cùng Tố Như? 

Mai sau, dù có bao giờ... 
Câu thơ thuở trước, đâu ngờ hôm nay! 
Tiếng đàn xưa đứt ngang dây 
Hai trăm năm lại càng say lòng người 

Trải bao gió dập sóng dồi 
Tấm lòng thơ vẫn tình đời thiết tha 
Đau đớn thay phận đàn bà 
Hỡi ôi, thân ấy biết là mấy thân! 

Ngẫm xem qua kiếp phong trần 
Đời vui nay đã nửa phần vui đây. 
Song còn bao nỗi chua cay 
Gớm quân Ưng Khuyển, ghê bầy Sở Khanh. 

Cũng loài hổ báo ruồi xanh 
Cũng phường gian ác hôi tanh hại người! 
Tiếng thơ ai động đất trời 
Nghe như non nước vọng lời nghìn thu. 

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du 
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày. 
Hỡi người xưa của ta nay 
Khúc vui xin lại so dây cùng Người! 

Sông Lam nước chảy bên đồi 
Bỗng nghe trống giục ba hồi gọi quân...

-------------------------------------------------

Tâm sự  (Trả lời một bạn văn nước ngoài)  - Bạn hỏi vì sao đất nước này  Ngày đêm khói lửa vẫn hăng say  Tóc tang lòng vẫn không cay đắng  Gánh nặng đường xa chẳng chuyển lay ?  Có lẽ nghìn năm đã dạn dày  Anh hùng xưa để giống hôm nay  Khổ đau nhiều mới yêu thương lắm  Quen vượt trùng dương lái vững tay.  - Thù bạn đời nay có khác xưa,  Nghĩa tình e sớm nắng chiều mưa ?  Chợ trời thật giả đâu chân lý ?  Hàng hoá lương tâm cũng thiếu thừa ?  Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu  Trái tim lầm chỗ để trên đầu  Nỏ thần vô ý trao tay giặc  Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu...  Chuyện cô du kích xóm Lai Vu  Rắn quấn bên chân vẫn bắn thù:  "Mỹ hại trăm nhà, lo diệt trước  Rắn, mình em chịu, có sao đâu!"  Chân lý, mặt trời soi sáng mãi  Lỗi lầm âu cũng bóng mây qua  Lương tâm đều vẫn trong như ngọc  Tình nghĩa anh em

PHÁ ĐƯỜNG

Rét Thái Nguyên rét về Yên Thế
Gió qua rừng Đèo Khế gió sang...

Em là con gái Bắc Giang
Rét thì mặc rét nước làng em lo
Nhà em phơi lúa chưa khô
Ngô chửa vào bồ, sắn thái chưa xong

Nhà em con bế con bồng
Em cũng theo chồng đi phá đường quan
Con ơi con ngủ cho ngoan
Sang canh trăng lặn, buổi tan mẹ về...

Trên đồi quê
Trăng non mới hé
Đường thì dài, hố xẻ chưa sâu
Chưa sâu thì cuốc cho sâu

Có anh có chị cùng nhau ta đào!

Hì hà hì hục
Lục cục lào cào
Anh cuốc em cuốc
Đá lở đất nhào!

Nào anh bên trai
Nào em bên nữ
Ta thi nhau thử
Ai nào hơn ai vi!

Anh tài thì em cũng tài
Đường dài ta xẻ, sức dai ngại gì.
Đường đi ngoắt ngoéo chữ chi
Hố ngang hố dọc chữ i chữ tờ.

Thằng Tây mà cú vẩn vơ
Có hố này chờ chôn sống mày đây.
Ớ anh ớ chị nhanh tay
Nhanh tay ta cuốc, chôn thây quân thù!

Đêm nay gió rét trăng lu
Rộn nghe tiếng cuốc chiến khu phá đường...

Tố Hữu 1948

--------------------------------------------

LƯỢM 

Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè

Cháu bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh

Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...

- "Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà!"

Cháu cười híp mí
Má đỏ bồ quân:
- "Thôi, chào đồng chí!"
Cháu đi xa dần...

Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra
Ðến nay tháng sáu
Chợt nghe tin nhà

Ra thế
Lượm ơi!

Một hôm nào đó
Như bao hôm nào
Chú đồng chí nhỏ
Bỏ thư vào bao

Vụt qua mặt trận
Ðạn bay vèo vèo
Thư đề "Thượng khẩn"
Sợ chi hiểm nghèo!

Ðường quê vắng vẻ
Lúa trổ đòng đòng
Ca-lô chú bé
Nhấp nhô trên đồng...

Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi!

Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng

Lượm ơi, còn không?

Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh

Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...

Tố Hữu 1949

------------------------------------

SÁNG THÁNG NĂM

Vui sao một sáng tháng Năm
Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ
Suối dài xanh mướt nương ngô
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn...

Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi Bác viết nhà sàn đơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn

Lát rồi, chim nhé, chim ăn
Bác Hồ còn bận khách văn đến nhà
Bàn tay con nắm tay cha
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng.

Bác ngồi đó, lớn mênh mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non...

Bác Hồ, cha của chúng con
Hồn của muôn hồn
Cho con được ôm hôn má Bác
Cho con hôn mái đầu tóc bạc
Hôn chòm râu mát rượi hoà bình!

Ôi cái tên kính yêu Hồ Chí Minh!
Trong sáng lòng anh du kích
Nửa đêm bôn tập diệt đồn
Vững tay người chiến sĩ nông thôn
Bắt sỏi đá phải thành sắn gạo
Anh thợ, má anh vàng thuốc pháo
Cánh tay anh dày sẹo lửa gang
Ôi những em đốt đuốc đến trường làng
Và các chị dân công mòn đêm vận tải!

Các anh chị, các em ơi, có phải
Mỗi khi lòng ta xao xuyến rung rinh
Môi ta thầm kêu Bác: Hồ Chí Minh!
Và mỗi trận, mỗi mùa vui thắng lợi
Ta lớn cao lên, bay bổng diệu kỳ
Trên đường dài, hai cánh đỡ ta đi...

Bác Hồ đó, là lòng ta yên tĩnh
Ôi người cha đôi mắt mẹ hiền sao!
Giọng của Người, không phải sấm trên cao
Thấm từng tiếng, ấm vào lòng mong ước
Con nghe Bác, tưởng nghe lời non nước
Tiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau...

Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị
Màu quê hương bền bỉ đậm đà
Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta
Ta bỗng lớn ở bên Người một chút...

Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hút
Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời.
Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười
Quên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi!
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người.

Hồ Chí Minh
Người ở khắp nơi nơi
Hồn biển lớn đón muôn lời thủ thỉ
Lắng từng câu, từng ý chưa thành
Người là Cha, là Bác, là Anh
Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nh